Það sem býr í huga þér
Þau svör við æðstu spurningum tilverunnar sem búa í huga þér eru sérstakt áhugamál mitt. Ég hef virkilega gaman af því að velta mér uppúr þeirri heimsmynd sem fólk byggir tilveru sína á.
Grundvallaratriði heimsmyndarinnar er spurningin um tilvist æðri máttarvalda. Er guð til? Flestir myndu eflaust svara þessari spurningu annaðhvort játandi eða neitandi. Mitt svar er bæði ákveðið og afdráttarlaust: „Ég veit það ekki”. En af hverju?
Hin vísindalega aðferð
Fáir eru þeir hlutir sem ég ber meiri virðingu fyrir en sannleikurinn.
Vangaveltur mínar um lífið og tilveruna snúast ekki um að komast að þeirri niðurstöðu að okkur bíði sæluvist eftir dauðann – heldur að komast að því sem er rétt.
Ákveðið vinnulag sem er best þekkt undir nafninu „hin vísindalega aðferð” er það sem hefur fært okkur þá þekkingu á náttúrunni sem við búum yfir í dag. Við rannsökum hluti, setjum fram tilgátur og framkvæmum tilraunir til að ganga úr skugga um það hvernig þeir virki. Þær staðhæfingar sem við búum til út frá rannsóknum okkar getum við rökstutt með því að láta endurtaka tilraunirnar.
Vísindin eru það fullkomin að þau viðurkenna eigin ófullkomnun. Þau viðurkenna að sá sannleikur sem þau færa okkur er einungis besta vitneskja okkar um hlutina hverju sinni. Sú niðurstaða sem við komumst að í dag er ef til vill óhrekjanleg sem stendur en vel má vera að í framtíðinni eigi aukin þekking eftir að sýna fram á að niðurstaðan sé röng.
Hugmyndin um orsök og afleiðingu
Ég stend í þeirri trú að hver einasti afmarkaði atburður sem gerist eigi sér óteljandi orsakir og hafi í för með sér óteljandi afleiðingar. Afleiðing hvers atburðar verður að orsök einhvers annars atburðar og þannig koll af kolli. Þannig má lýsa því sem gerist í heiminum sem óendanlega stóru neti atburða, orsaka og afleiðinga.
Þessa lýsingu er ef til vill erfitt að melta og því ætla ég að útskýra hana aðeins nánar með dæmi (skoðið meðfylgjandi mynd).
Látum X vera atburðinn: 18. nóvember árið 1998 deyr Jón Jónsson í bílslysi á Holtavörðuheiði. Bókstafirnir í bláu kössunum tákna nokkrar af orsökum atburðarins X og eru eftirfarandi:
A = Jón Jónsson var ekki í bílbelti þegar hann keyrði yfir Holtavörðuheiði.
B = Fljúgandi hálka var á Holtavörðuheiði.
C = Jón Jónsson var við það að missa af fluginu sínu til London.
D = Bíll Jóns Jónssonar var á sumardekkjum.
E = Jón Jónsson var mjög þreyttur þennan morgun.
Rómversku tölurnar í rauðu kössunum tákna nokkrar af afleiðingum atburðarins X og eru eftirfarandi:
I = Sæti Jóns í fluginu til London var autt.
II = Jón Guðmundsson, faðir Jóns Jónssonar, felldi tár síðar um daginn.
III = Engin afmælisveisla var haldin til heiðurs Jóni Jónssyni þremur dögum síðar.
IV = Minningargrein til heiðurs Jóni var birt í Mogganum 5 dögum síðar.
V = Nánustu aðstandendur Jóns mættu í kirkjugarð 30. nóvember 1998.
Þetta dæmi er eins og sést veruleg einföldun og mætti telja endalaust upp fleiri orsakir atburðarins X og fleiri afleiðingar hans. Til glöggvunar má benda á að orsakirnar eiga sér orsakir; t.d. var Jón Jónsson á sumardekkjum vegna þess að hann hafði ekki efni á að skipta um dekk á bílnum sínum sem aftur orsakaðist af því að Jón varð atvinnulaus 3 mánuðum áður. Á sama hátt eru afleiðingar atburðarins óteljandi.
Mín eigin heimsmynd
Lykilatriðið á bakvið heimsmynd mína er sú hugsjón að ég vilji vita, ekki trúa. Þótt vísindin geti aldrei gefið okkur endanlegan sannleik eins og ég lýsti hér að ofan tel ég að þau gefi okkur bestu vitneskju um hlutina hverju sinni.
Ég vil ekki byggja heimsmynd mína á kenningum sem ekki er hægt að sannreyna. Þótt ég hafi margt gott um trúarbrögð heimsins að segja og þá sáluhjálp sem þau veita fólki um allan heim eru þau á sama tíma stórhættuleg. Ísraelsmenn trúa því að guð hafi fært Abraham, forföður þeirra, landið Palestínu að gjöf. Kaþólska kirkjan er á móti getnaðarvörnum. Ákveðinn hluti kristinna manna telur réttlátt að mismuna konum og samkynhneigðum vegna þess að slíkt er boðað í helgiriti þeirra. Getið þið séð fyrir ykkur þá blindni sem þetta fólk lifir í sé það tilfellið að trúarbrögðin séu einungis tilgerð mannsins?
Aftur á móti get ég ekki litið á það sem heilagan sannleik að æðri máttarvöld séu ekki til. Ákveðnar líkur eru fyrir því að tilvist æðri máttarvalda sé staðreynd – ég tel þær einfaldlega vera mjög litlar.
Þetta útskýrir afhverju ég svara neitandi þegar ég er spurður um það hvort ég trúi á guð. Þegar ég er spurður að því hvort guð sé til segi ég aftur á móti af fullri hreinskilni: „Ég veit það ekki”.
8 comments:
Búinn að lesa bókina? ;)
Náttúrufræðibrautarnemi að leysa félagsfræðilegar spurningar með vísindarlegum aðferðum? Hvar kemur málabrautin inn í þetta?
Jæja Jan, til hamingju með nýja bloggið þitt og takk fyrir tengilinn!
Skemmtilegar pælingar hjá þér og ég verð að játa að ég er mjög sammála með þetta um orsakir og afleiðingar, ég hugsa mjög oft: ,,Hvað ef?"
Hinsvegar er annað mál að þrátt fyrir allar þær vísindalegu aðferðir sem við höfum munum við aldrei geta komist að algjörum sannleika í þessum heimi, eða svo tel ég allavega. Hins vegar á aldrei að segja aldrei svo við skulum sjá hvað setur!
hæ janni minn.. ég er ánægð með þetta blogg! þetta eru verðugar pælingar og ég er þeim fyllilega sammála..
Þetta með guð er flókið. ég hef oft hugsað að hann sé eitthvað óraunverulegt.. eitthvað sem fólk býr til til þess að láta sér líða betur (ef það þarf á því að halda) og er þess vegna mörgum nauðsynlegur. held þá í raun að allir eigi sinn eigin guð ef svo má að orði komast, eitthvað sem hverjum og einum finnst gott og traust og er því misjafnt milli fólks. en hvað með útbreiðsluna? hún er náttúrulega bara fáranlega mikil ef út í það er farið og hreinlega ótrúleg!
en úr einu í annað.. djöfull var ég ánægð að sjá þig um helgina.. var að fíla það í botn að slamma með þér svo ég tali ekki um þegar við sungum þjóðsönginn fullum hálsi.. hrein snilld :D
kem svo í partý aðra helgi from now ;) ekki gleyma því =)
Yfirvegað og hnitmiðað. Mér fannst gaman að ræða þessa hluti við þig um daginn - það var hughreystandi.
Sammála erlu, yfirvegað og hnitmiðað meira að segja ég varð ekki týnd í þessum gáfulegu pælingum. Svo ótrúlega ánægð með þessa bloggsíðu þína Janni minn.
Til Kolfinnu: Nei, að vísu ekki. En ég geng með hana á mér og í hvert skipti sem ég verð eitthvað niðurdreginn (sem gerist að vísu ekki oft) get ég litið framan á bókina en við það stekkur algjörlega ósjálfrátt bros á varir mínar. Ég sýndi kennaranum mínum í verklegri grasafræði þetta um daginn og hann gjörsamlega missti sig. (Til útskýringar fyrir þá sem vita ekki um hvaða bók ég er að tala þá heitir hún "Hvernig getur Ísland orðið ríkasta land í heimi" eftir Hannes Hólmstein Gissurarson frá 2001).
Til Katrínar: "Málið er móðir hugsunarinnar" -Karl Kraus.
Til Almars: Nei, endanlegur sannleikur er ekki til.
Til Nönnu: Takk fyrir síðast, Nanna! Fátt er jafn auðvelt að treysta á í þessum heimi og að þú sért í stuði á laugardagskvöldum.
Til Erlu: Já, mér finnst mjög gaman að velta mér uppúr þessum hlutum. Takk fyrir frábært spjall.
Til Dóru: Haha. Þér að segja þá heitir ein bekkjarsystir mín Ingibjörg, er ljóshærð og bláeygð. Var fyrst á félagfræðibraut. Ég á enn eftir að spyrja hana hvort hún sé kölluð Dóra...
Ég verð að viðurkenna að ég er ferlega ánægð með þessar heimspekilegu pælingar hjá þér. Það sannar bara að þið náttúrufræðinemar lifið ekki eingöngu eftir staðreyndum og því sem er vitað, heldur hugsið út fyrir rammann og gagnrýnið, því gagnrýnin er líklegast sú hugsun sem hefur komið vísindum áfram.
Ég hvet þig til að kynna þér kenningar Poppers, Karl Popper minnir mig að gaurinn heiti. Hann sagði að ef ekki væri hægt að hrekja kenningar, þá væru þær ekki vísindalegar - mjög áhugavert efni, sem þú kannski gluggar í ef þú færð leið á verklegri grasafræði ;)
Annars held ég að trúin sé bara ímyndunaraflið í manni, allavega að stórum hluta til. Sér maður ekki það sem maður vil?
Post a Comment